Waterontharder aansluiten: plek, afvoer van spoelwater en wat de regels zeggen

Een waterontharder kopen is één ding, maar waar laat je hem en hoe sluit je hem aan? Een ontharder heeft een plek nodig na de watermeter, een afvoer voor het spoelwater, soms een stopcontact en genoeg ruimte om zout bij te vullen. In dit artikel lees je welke plekken geschikt zijn, hoe je het spoelwater volgens de regels afvoert, wat de terugstroombeveiliging doet en welk deel je zelf kunt doen. Voor de stappen van de installatie zelf hebben we een aparte gids: waterontharder installeren met tips van Kevin.

Waar kun je een waterontharder plaatsen?

Een waterontharder plaats je na de watermeter, zo dicht mogelijk bij de plek waar de waterleiding de woning binnenkomt, op een vorstvrije plek met een afvoer in de buurt en genoeg ruimte om zout bij te vullen. In de meeste woningen is dat de meterkast, de kruipruimte, de garage, een bijkeuken of een trapkast. Welke plek het wordt, bepaal je met vier vragen: is het er vorstvrij, past het toestel er, kun je er zout bijvullen, en is er een afvoer en zo nodig een stopcontact?

Waterontharder in een kleine meterkast

In een kleine meterkast past een smal toestel, of een toestel waarvan het zoutvat ergens anders kan staan. De Kinetico Premier Compact XP is volgens Kinetico 21,9 cm breed, 46,8 cm diep en 49,8 cm hoog, en de AquaKinetic HF is 17,8 cm breed. Bij toestellen met een los zoutvat, zoals de Kinetico Simplex Freestanding, kan het zoutvat volgens de leverancier tot 7 meter van het toestel staan. Wat de meterkast zelf mag, lees je in waterontharder in de meterkast.

Waterontharder in de kruipruimte

Een waterontharder in de kruipruimte kan, als het er vorstvrij en droog genoeg is en je er makkelijk bij kunt om zout bij te vullen. Kinetico geeft voor de Premier Compact XP een watertemperatuur van minimaal 2 °C op. Bij strenge vorst kan het vlak bij een ventilatierooster kouder worden, dus zet het toestel daar niet direct naast. In een vochtige kruipruimte is een toestel zonder stroom handig, omdat je dan geen stopcontact onder de vloer nodig hebt. Denk ook aan het bijvullen: twee zakken van 25 kg door een luik tillen is een andere klus dan een zak in de bijkeuken leeggooien.

Waterontharder in de waterput

Een waterontharder in de watermeterput kan alleen als er ruimte is, het er vorstvrij blijft en het drinkwaterbedrijf er altijd bij de meter kan. Waterbedrijf Groningen schrijft bijvoorbeeld dat de monteur altijd bij de watermeteropstelling moet kunnen en dat er bij de installatie van een ontharder niet aan de meteropstelling gesleuteld mag worden. Lees daarom eerst de aansluitvoorwaarden van jouw drinkwaterbedrijf. In een put speelt bovendien vocht en vorst, en zout bijvullen gaat er gebukt. In de praktijk zie je vaak dat alleen het toestel in de put komt en het zoutvat binnen staat, als het toestel dat toelaat.

Hoe sluit je een waterontharder aan op de waterleiding?

De vaste volgorde is: watermeter, hoofdkraan, terugstroombeveiliging, eventueel drukregelaar en voorfilter, bypass, ontharder en dan de leiding naar de rest van het huis. De ontharder komt dus altijd achter de watermeter, op jouw deel van de installatie. Volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, artikel 4.202) moet een drinkwatervoorziening voldoen aan NEN 1006. De praktische uitwerking staat in de Waterwerkbladen, en voor ontharders is Waterwerkblad 3.8 leidend.

• Waterdruk: de meeste ontharders werken tussen ongeveer 2 en 8 bar. Kinetico noemt 2 tot 8,6 bar voor de Premier Compact XP. Is de druk hoger, dan komt er een drukregelaar voor.
• Buitenkraan: veel mensen laten de buitenkraan vóór de ontharder aftakken. Zo gebruik je geen onthard water en geen zout voor de tuin.
• Aansluitmaat: compacte huishoudtoestellen hebben meestal een aansluiting van 3/4 inch.

Waarom een bypass?

Een bypass is een omloopkraan waarmee je de ontharder uitschakelt zonder het water in huis af te sluiten. Je hebt hem nodig bij onderhoud, een storing of het vervangen van onderdelen, en om bij het in bedrijf stellen eerst de leidingen door te spoelen. De meeste toestellen worden met een bypass geleverd. Laat hem altijd goed bereikbaar.

Welke terugstroombeveiliging heb je nodig?

Een automatisch regenererende waterontharder moet een terugstroombeveiliging van het type CA hebben, tussen de watermeter en de ontharder. Dat staat in een brief van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) uit 2019. Een type EA is alleen voldoende bij een ontharder met een wisselpatroon. De beveiliging voorkomt dat water uit je installatie, met zout of hars in contact geweest, terugstroomt naar het drinkwaternet. Waterbedrijf Groningen adviseert de beveiliging minstens één keer per jaar door een installateur te laten controleren, en die mag nooit worden verwijderd.

Hoe voer je het spoelwater van een waterontharder af?

Het spoelwater van een waterontharder gaat naar het vuilwaterriool, en de afvoerslang moet met een zichtbare onderbreking boven de afvoer eindigen. Volgens de ILT moet de spoelwaterafvoer van een automatisch regenererende ontharder "onderbroken" worden aangesloten. Waterbedrijf Groningen tekent dat als een vrije ruimte van minimaal 2 cm tussen het eind van de slang en de afvoer. Zo kan rioolwater nooit via de slang terug in de ontharder worden gezogen.

In de praktijk zijn er drie gangbare manieren:

1. Op de standleiding van de wasmachine: de slang hangt boven in de standpijp, met lucht tussen slang en water. Dit is vaak de makkelijkste oplossing in een bijkeuken.
2. Met een luchtonderbreking op de sifon: er bestaan speciale hulpstukken voor ontharders met een zichtbare luchtspleet, die je op de sifon van een wasbak of op een afvoerbuis zet.
3. Op het riool in de kruipruimte: met een aftakking op de rioolbuis en een stankafsluiter. Ook dan eindigt de slang met een luchtonderbreking boven de inlaat.

Twee punten gaan vaak mis. Gebruik een gewapende afvoerslang die niet knikt, want een geknikte slang stoort het spoelen. En vergeet de overloop van de zoutbak niet. Het spoelwater wordt met de waterdruk weggeperst en mag dus een stukje omhoog, maar de overloop werkt op vrij verval en moet dus naar beneden aflopen naar een afvoer.

Kan een waterontharder zonder afvoer?

Een waterontharder die zelf regenereert, kan niet zonder afvoer. Bij elke regeneratie spoelt hij de hars met pekel en water, en dat water moet weg: bij de Kinetico Premier Compact XP is dat volgens Kinetico 20,5 liter per keer. Is er geen afvoer in de buurt, dan zijn er drie uitwegen: een langere afvoerslang naar een afvoer verderop, een pompje dat het spoelwater naar een hoger gelegen afvoer brengt, of een systeem met een wisselpatroon dat niet thuis regenereert. Het spoelwater in de tuin of in de regenwaterafvoer laten lopen is geen goed idee, want het bevat zout.

Heeft een waterontharder stroom nodig?

Dat hangt af van het type. Elektrisch gestuurde ontharders, zoals de The Grey, werken op 230 volt en hebben een stopcontact in de buurt nodig. Kinetico-toestellen werken op de kracht van het stromende water en hebben geen stroom nodig. Voor een kruipruimte, watermeterput of meterkast zonder vrije wandcontactdoos is dat een groot verschil. Moet er een nieuw stopcontact komen in een vochtige ruimte, laat dat dan door een erkend elektricien aanleggen.

Wat kun je zelf doen en wanneer schakel je een installateur in?

Een waterontharder zelf installeren kan als je ervaring hebt met leidingwerk, maar de aansluiting moet wel aan NEN 1006 voldoen. Een toestel neerzetten, de afvoerslang leggen, zout bijvullen en de hardheid controleren kun je goed zelf. Het doorzagen en koppelen van de hoofdleiding, de keuze en plaatsing van de terugstroombeveiliging en een aansluiting op het riool onder de vloer zijn het werk waar het meestal misgaat.

Wanneer schakel je een vakman in? Bij een loden of oude koperen leiding, als de hoofdkraan niet goed afsluit, bij een plek in de kruipruimte of watermeterput, als er een stopcontact of drukregelaar bij moet, en wanneer je niet zeker weet welke terugstroombeveiliging je nodig hebt. Waterbedrijf Groningen adviseert de installatie door een erkend installateur te laten doen. Kevin was zelf loodgieter en kan met je meekijken naar de plek en de aansluiting.

Na het aansluiten stel je de resthardheid in. Volgens het Drinkwaterbesluit moet de hardheid hoger blijven dan 1 mmol/l, ongeveer 5,6 °dH. Meet het resultaat na een paar dagen zelf na, zoals uitgelegd in hoe meet je de hardheid van water.

Bronnen

• Inspectie Leefomgeving en Transport: Brief over waterontharding in woninginstallaties, 13 december 2019
• Waterbedrijf Groningen: Folder over waterontharders (pdf)
• IPLO: Installaties voor water: regels bij nieuwbouw
• Boshuis: Installatiehandleiding Clack-waterontharder (pdf)
• Walraven: Productblad luchtonderbreking voor waterontharders (pdf)
• Kinetico: Premier Compact XP
• Kinetico: AquaKinetic HF