Waterfilter voor thuis: welke soorten er zijn en wanneer het zin heeft

Een waterfilter voor thuis klinkt als een logische stap: wie wil er nu geen schoner water? Toch is de vraag eerder of het in jouw huis iets oplost. Nederlands kraanwater is streng gecontroleerd, en een filter dat je niet goed onderhoudt kan het water zelfs slechter maken. Hieronder lees je welke soorten er zijn, wat elk type wel en niet uit ons kraanwater haalt, wat het onderhoud vraagt en in welke situaties een filter wel zinvol is.

Heb je een waterfilter voor thuis nodig?

Voor de meeste huishoudens in Nederland is een waterfilter niet nodig. Het RIVM schrijft dat kraanwater in Nederland zo schoon is dat je het zonder zorgen kunt drinken, en Milieu Centraal zegt het nog stelliger: waterfilters zijn hier niet nodig omdat de waterkwaliteit al hoog is. Een filter is dus geen gezondheidsmaatregel, maar een keuze voor smaak, gemak of een specifieke situatie, zoals oude loden leidingen.

Daar komt een praktisch nadeel bij. Milieu Centraal waarschuwt dat de kwaliteit van je drinkwater slechter kan worden als je een filter gebruikt, omdat er bacteriën op het filter kunnen groeien. Wateronderzoeksinstituut KWR zegt hetzelfde: kies je toch voor een filter, houd het dan schoon, want anders wordt het water vuiler in plaats van schoner.

Welke soorten waterfilters zijn er?

Er zijn zes gangbare soorten: de filterkan, het kraanfilter, het koolfilter onder het aanrecht, omgekeerde osmose, het filter voor het hele huis en het douchefilter. Ze verschillen vooral in hoeveel water ze behandelen en hoe fijn ze filteren.

Filterkan

Een waterfilter kan is de eenvoudigste instap. Het patroon bevat actieve kool voor smaak en geur en meestal een ionenwisselaar die een deel van de kalk vasthoudt. Daardoor geeft een filterkan minder aanslag in je waterkoker. Fabrikanten noemen voor een patroon een capaciteit van ongeveer 150 liter of vier weken. Bewaar de kan in de koelkast en gebruik het water dezelfde dag.

Kraanfilter en koolfilter onder het aanrecht

Een waterfilter op de kraan schroef je op de kraanmond. Een koolfilter onder het aanrecht is groter en levert gefilterd water via een aparte kraan of een driewegkraan. Beide werken met actieve kool, die vooral smaak en geur beïnvloedt. Kalk houden ze nauwelijks tegen.

Omgekeerde osmose

Bij omgekeerde osmose wordt water door een membraan geperst dat de meeste opgeloste stoffen tegenhoudt, ook calcium en magnesium. Het is de fijnste vorm van filtratie voor thuis, maar ook de meest bewerkelijke: je hebt een afvoer nodig voor het spoelwater, vaak een stopcontact, en er gaat water verloren. KWR-onderzoeker Roberta Hofman noemde in Radar een recovery van vaak 20 procent bij kleine systemen: van elke 10 liter wordt er dan 2 drinkwater. Wil je een omgekeerde osmose filter kopen, lees dan eerst de voor- en nadelen van omgekeerde osmose en wat osmosewater precies is.

Een voorbeeld is de Columbia Aqua Juman, een tafelmodel met een gecombineerd sediment- en koolfilter en een osmosemembraan. De fabrikant noemt een reductie van minimaal 90 procent voor onder meer natrium, calcium en totale hardheid, en waarschuwt zelf dat osmosewater laag gemineraliseerd is.

Filter voor het hele huis

Een filter op de hoofdleiding is meestal een sedimentfilter. Het vangt zand, roestdeeltjes en ander vuil op dat na werkzaamheden aan het net of uit oude leidingen kan meekomen, en beschermt zo kranen en apparaten. Het verandert de samenstelling van het water niet. Zo heeft de Home Water Station een voorfilter tot 50 micron, maar het toestel zelf is een waterontharder op basis van ionenwisseling, geen drinkwaterfilter.

Douchefilter

Een waterfilter voor de douche wordt vaak verkocht tegen chloor. Omdat Nederlands kraanwater geen chloor bevat, heeft zo'n filter hier weinig om op te werken. Voor kalk is ionenwisseling nodig met een capaciteit die een klein douchepatroon niet heeft.

Wat haalt een waterfilter uit Nederlands kraanwater?

Dat hangt af van het type en van wat er in jouw water zit. Fabrikanten wijzen er zelf op dat de stoffen die hun filter vermindert niet bij iedereen in het water aanwezig zijn. Per stof:

• Chloor: volgens het RIVM bevat Nederlands kraanwater geen chloor. Een koolfilter heeft hier dus weinig te doen.
• Kalk: alleen een ionenwisselaar (filterkan, in beperkte mate) of omgekeerde osmose haalt calcium en magnesium eruit. Koolfilters niet. Volgens Milieu Centraal heeft bijna twee derde van de gemeenten al zacht water, omdat waterbedrijven centraal ontharden.
• PFAS: het RIVM ziet geen reden om PFAS-filters te gebruiken, omdat de hoeveelheid via drinkwater alleen onder de gezondheidskundige grenswaarde ligt. KWR-onderzoeker Hofman waarschuwt dat actieve kool niet geschikt is om TFA te verwijderen en dat een verzadigd koolfilter eerder opgenomen PFAS weer kan afgeven. Omgekeerde osmose kan TFA in principe wel tegenhouden. Meer hierover lees je in ons artikel over PFAS in drinkwater.
• Lood: lood komt in kraanwater vooral uit loden leidingen in de woning zelf. Volgens het RIVM kunnen die nog voorkomen in gebouwen van vóór 1960; de Nederlandse norm is 5 microgram per liter. Het RIVM adviseert die leidingen te laten vervangen. KWR ziet filters hooguit als tijdelijke oplossing in acute situaties en vervanging als de definitieve oplossing.
• Microplastics: volgens KWR is over microplastics in drinkwater nog veel onbekend. Er is geen onderbouwing dat een filter voor thuis hier in de Nederlandse situatie een meetbaar verschil maakt.

Waterfilter of waterontharder: wat is het verschil?

Een waterfilter houdt deeltjes of opgeloste stoffen tegen op één tappunt; een waterontharder haalt calcium en magnesium uit al het water in huis. Een ontharder zit op de hoofdleiding en wisselt die mineralen uit via harskorrels die met zout worden geregenereerd. Het resultaat is minder kalkaanslag in leidingen, boiler, cv-ketel, douche en apparaten. Een filter op de keukenkraan doet daar niets aan.

Andersom maakt een ontharder je drinkwater niet "gefilterd": de samenstelling verandert alleen wat hardheid betreft. Last van kalk in de badkamer en aan apparaten? Dan is een ontharder het passende middel; lees hoe een waterontharder werkt. Gaat het je om de smaak van je drinkwater op één plek, dan is een filter de logischere keuze.

Hoeveel onderhoud vraagt een waterfilter?

Elk waterfilter vraagt vaste filterwissels, en dat is het belangrijkste punt bij de keuze. In een filter staat water stil, vaak op kamertemperatuur, en daar groeien bacteriën in. Wie een patroon te lang laat zitten, drinkt water dat via een vervuild filter loopt.

• Vervang patronen op tijd, ook als het water nog goed smaakt. Houd je aan liters of weken van de fabrikant, wat het eerst komt.
• Spoel na een vakantie of een paar dagen stilstand eerst een flinke hoeveelheid water door.
• Maak de kan of behuizing bij elke wissel schoon.
• Bij omgekeerde osmose gelden aparte termijnen. Voor de Columbia Aqua Juman noemt de handleiding het voorfilter minstens elke 12 maanden en het membraan ongeveer elke 3 jaar, met een hygiënische reiniging minstens jaarlijks.

Wanneer is een waterfilter wel zinvol?

Een waterfilter is zinvol als je een concreet probleem hebt dat het filter aantoonbaar oplost. In de praktijk gaat het om deze situaties:

• Loden leidingen die nog niet vervangen zijn, als tijdelijke maatregel. De echte oplossing is vervanging door een loodgieter.
• Smaak: je vindt kraanwater minder lekker en drinkt daardoor te weinig of koopt flessenwater.
• Apparaten zoals een espressomachine waarvoor de fabrikant gefilterd of minder hard water voorschrijft.
• Zand of deeltjes die regelmatig in je leidingen komen: dan helpt een sedimentfilter op de hoofdleiding.

Twijfel je over je eigen water, kijk dan eerst wat je waterbedrijf over jouw postcode publiceert, of meet zelf de hardheid van je water met teststrips.

Waar let je op bij het kiezen van een waterfilter voor thuis?

De beste waterfilter voor thuis bestaat niet; de beste keuze is het filter dat jouw probleem oplost en dat je ook echt onderhoudt. Let op deze punten:

1. Welk probleem wil je oplossen: smaak, kalk, deeltjes of lood?
2. Welke stoffen verwijdert het filter volgens meetgegevens van de fabrikant, en zitten die stoffen in jouw water?
3. Hoe vaak moet het patroon of membraan vervangen worden, en wat kost dat per jaar?
4. Heb je ruimte, een afvoer en een stopcontact nodig?
5. Gaat er water verloren, zoals bij omgekeerde osmose?

Gaat het om kalk in het hele huis of om een osmosesysteem in de keuken, dan kan Kevin met je meekijken welke oplossing bij jouw woning past.

Bronnen

• RIVM: Drinkwater
• RIVM: Loden leidingen
• Milieu Centraal: Schoon drinkwater
• KWR: Is it good to further purify your drinking water at home?
• Radar (AVROTROS): Heb je een PFAS-waterfilter nodig? Expert en fabrikant zijn het niet eens
• KWR: Can filters be used to remove lead from tap water?
• KWR: Over microplastics is nog veel onbekend (pdf)
• Philips: Productinformatie waterfilter (pdf)
• Consumentenbond: Verkopers van waterfilters slaan slaatje uit angst voor pfas
• Water Genius: Home Water Station AI
• Ionfilter: Handleiding Columbia Aqua Juman (pdf)