Nadelen van een waterontharder: kosten, zout, natrium en onderhoud eerlijk op een rij

Een waterontharder haalt kalk uit je leidingwater, maar dat heeft een prijs, en niet alleen in euro's. Je hebt zout nodig, er gaat water naar het riool, het toestel vraagt ruimte en onderhoud, en het water krijgt meer natrium. Of dat opweegt tegen minder kalkaanslag hangt vooral af van hoe hard jouw water is. Hieronder staan de nadelen op een rij, met tegenover elk nadeel de feiten en wat je eraan kunt doen.

Wat zijn de nadelen van een waterontharder?

De belangrijkste nadelen van een waterontharder op zout zijn de kosten, het zout en spoelwater dat naar het riool gaat, de ruimte en aansluitingen die nodig zijn, het hogere natriumgehalte van het water en het onderhoud. Wordt dat onderhoud vergeten, dan kunnen er bacteriën gaan groeien. In regio's met zacht of gemiddeld hard water is het voordeel bovendien klein.

Wat kost een waterontharder per jaar?

Een zoutgebaseerde waterontharder kost meestal €500 tot €2.000 voor het toestel en €100 tot €500 voor de installatie. Daarna betaal je elk jaar €50 tot €200 aan zout, afhankelijk van je hardheid en verbruik. Een uitgebreide opbouw staat in wat kost een waterontharder.

Daar staat een besparing tegenover, maar die is kleiner dan reclames vaak suggereren. De Consumentenbond schreef in oktober 2017 dat je bij zacht water minder was- en schoonmaakmiddel nodig hebt en dat verkalkte apparaten iets meer stroom gebruiken. Uit hun eigen tests bleek het extra energieverbruik door verkalking mee te vallen, en verkalking is volgens de bond zelden de reden dat een apparaat vervangen moet worden. Hun conclusie: "Een waterontharder verdien je dus niet zomaar terug."

Hoeveel zout en water gebruikt een waterontharder?

Een ontharder op zout spoelt zijn harskorrels regelmatig schoon met pekel. Dat heet regeneratie, en daarbij gaan zout en water naar het riool. Hoeveel precies verschilt per toestel. Een voorbeeld: de compacte Kinetico Premier Compact gebruikt volgens de fabrikant 0,34 kg zout en 20,5 liter water per regeneratie.

Hoe vaak een toestel regenereert, hangt af van je hardheid en je verbruik: harder water en meer verbruik betekenen vaker spoelen. Jan Peter van der Hoek, hoogleraar drinkwatervoorziening aan de TU Delft, noemde het zout dat zo in de riolering komt in de Consumentengids van 2017 een ongunstig milieueffect. Ter vergelijking: bij een ontharder met een membraan (omgekeerde osmose) gaat volgens KWR-onderzoeker Roberta Hofman van elke 100 liter ongeveer 70 liter naar het afvalwater.

Wat zout bijvullen in de praktijk inhoudt en welk zout je gebruikt, staat in waterontharder en zouttabletten.

Hoeveel ruimte heeft een waterontharder nodig?

Een compacte ontharder past vaak in een meterkast. De Kinetico Premier Compact meet volgens de fabrikant 49,8 cm hoog, 21,9 cm breed en 46,8 cm diep. Belangrijker dan de maat zijn de aansluitingen.

• Bij de hoofdkraan: de ontharder komt na de watermeter. Waterbedrijf Groningen schrijft dat er niet aan de watermeteropstelling gesleuteld mag worden en dat de monteur er altijd bij moet kunnen.
• Terugstroombeveiliging: tussen watermeter en ontharder hoort een beveiliging van het type CA of EA, afhankelijk van het type ontharder.
• Afvoer: het spoelwater moet met een zichtbare tussenruimte van minimaal 2 cm op het riool uitkomen, zodat vuil water niet terug kan stromen.
• Waterdruk: Vitens wijst erop dat een ontharder de waterdruk met ongeveer 0,7 bar kan verlagen.
• Stroom: sommige modellen hebben een stopcontact nodig, andere werken op waterdruk.

Of jouw meterkast geschikt is, lees je in waterontharder in de meterkast: mag en kan het?

Hoeveel natrium zit er in onthard water?

Een ionenwisselaar ruilt calcium en magnesium om voor natrium. Volgens Roberta Hofman van KWR wordt elke 40 milligram calcium vervangen door 46 milligram natrium. Omgerekend komt er per °dH die je weghaalt ongeveer 8 milligram natrium per liter bij.

Een rekenvoorbeeld. Kraanwater bevat volgens het Voedingscentrum ongeveer 2 mg natrium per 100 ml, dus rond 20 mg per liter. Ontharden van 8 °dH naar 0 °dH voegt ongeveer 65 mg per liter toe, samen dus ruim 85 mg per liter. Drink je daar 2 liter van, dan is dat rond 170 mg natrium. Het Voedingscentrum adviseert volwassenen niet meer dan 6 gram zout per dag te eten, dat is 2,4 gram natrium.

Voor de meeste mensen is dat dus een klein deel van de dag. Vitens schrijft wel dat mensen met een natriumarm dieet rekening moeten houden met het hogere natriumgehalte. Het Drinkwaterbesluit hanteert voor natrium in drinkwater een jaargemiddelde van 150 mg per liter, met een maximum van 200 mg. In een Belgisch onderzoek van Test-Aankoop lag het natrium na ontharding gemiddeld op 131 mg per liter, tegen 25 mg ervoor; daar was het water van huis uit harder.

Mag je onthard water gebruiken voor babyvoeding?

Gebruik voor flesvoeding liever geen onthard water. Het Voedingscentrum adviseert koud kraanwater en zegt dat je bij een waterfilter of waterontkalker bij de fabrikant moet nagaan of die geschikt is voor flesvoeding. Test-Aankoop raadt onthard water voor babyvoeding "ten stelligste" af.

In de praktijk zie je vaak dat de koude kraan in de keuken niet op de ontharder wordt aangesloten, zodat je daar gewoon drinkwater van het waterbedrijf hebt. Wil je dat, bespreek het dan vóór de installatie. Twijfel je over je eigen situatie, vraag het dan na bij het consultatiebureau.

Welk onderhoud vraagt een waterontharder?

Een ontharder op zout vraagt weinig werk, maar wel regelmatig: zout bijvullen, het zoutvat schoon en dicht houden en de hars op tijd laten regenereren. Vitens noemt dat als vaste punten, en Waterbedrijf Groningen adviseert de beveiligingseenheid minimaal één keer per jaar door een installateur te laten controleren.

Waarom dat ertoe doet: stilstaand water en een slecht onderhouden toestel geven bacteriën een kans. Vitens schrijft dat een ontharder die niet op tijd wordt schoongemaakt kan zorgen voor bacteriegroei, met een vieze geur en smaak als gevolg. In een uitzending van Kassa van 1 april 2023 lag het koloniegetal na de ontharder bij één huishouden boven 1.000 kve per milliliter, waar de norm 100 is. De leverancier zei dat niet zeker was dat de ontharder de oorzaak was, maar het voorbeeld laat zien wat er op het spel staat.

Een veelvoorkomende storing is een zoutbrug: een harde korst in het zoutvat waardoor er geen pekel meer ontstaat. Wat je daar zelf aan doet, lees je in waarom onderhoud van je waterontharder belangrijk is.

Is een waterontharder slecht voor je leidingen?

Daarover verschillen de bronnen. Vitens schrijft dat door het ontharden de samenstelling van het drinkwater verandert, waardoor metalen in leidingen kunnen oplossen. Een TNO-onderzoek uit 2012, in opdracht van een leverancier, vond juist dat koperen leidingen achter een ionenwisselaar een jaar lang minder corrodeerden dan ervoor. Wat wel vaststaat: de wet stelt een ondergrens. Het Drinkwaterbesluit vraagt bij ontharding een hardheid boven 1 mmol per liter, ongeveer 5,6 °dH, en volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport ben je als eigenaar van de woning daar zelf verantwoordelijk voor.

Is een waterontharder zinvol bij jouw waterhardheid?

Een waterontharder is in Nederland zelden nodig, wel soms prettig. Volgens de Consumentenbond ligt de hardheid op de meeste plekken rond 8 °dH en is zelf ontharden pas nodig vanaf 20 °dH. Het Voedingscentrum noemt een filter of ontharder in Nederland niet nodig omdat drinkwaterbedrijven het water al ontharden waar dat nodig is.

Mensen kiezen er toch voor vanwege minder kalkaanslag op tegels, kranen en apparaten: comfort, geen noodzaak. Hoe hard het water bij jou is, zie je in hoe hard is het water in mijn gemeente. Onder ongeveer 8 °dH is het verschil klein; hoe harder het water, hoe meer je merkt van een ontharder. Te zacht is ook niet goed: de Consumentenbond meldt, met verwijzing naar de Oostenrijkse zusterorganisatie Konsument, dat water onder 4 °dH slechtere wasresultaten kan geven.

Hoe beperk je de nadelen van een waterontharder?

1. Meet eerst. Zoek de hardheid van je waterbedrijf op of meet zelf met een teststrip of druppeltest, zoals beschreven in hoe meet je de hardheid van water.
2. Onthard niet tot nul. Laat de resthardheid instellen op minimaal 5,6 °dH. Dat scheelt zout, spoelwater en natrium, en het voldoet aan het Drinkwaterbesluit.
3. Kies regeneratie op verbruik. Een toestel dat spoelt na een bepaalde hoeveelheid water, regenereert niet onnodig in weken dat je weinig gebruikt.
4. Houd één kraan onbehandeld als je jonge kinderen hebt of een natriumarm dieet volgt.
5. Laat installeren met terugstroombeveiliging en een open afvoer, en kies een toestel met een Kiwa Water Mark-certificaat, zoals Vitens aanraadt.
6. Plan het onderhoud vast in: zout controleren, zoutvat schoonhouden en jaarlijks de beveiliging laten nalopen. Ga je lang weg, laat dan na terugkomst eerst even water lopen.

Wanneer schakel je een vakman in?

Een ontharder komt direct achter je watermeter en moet een terugstroombeveiliging en een open aansluiting op het riool krijgen. Vitens en Waterbedrijf Groningen adviseren daarvoor een erkend installateur. Ook als je water na de ontharder ineens anders ruikt of smaakt, of de gemeten hardheid weer oploopt, laat je het toestel controleren. Kevin kan je daarbij helpen, ook met de vraag of een ontharder bij jouw waterhardheid zinvol is.

Bronnen

• Consumentenbond, via Vitens: Consumentengids oktober 2017: Zacht water, harde feiten (pdf)
• Vitens: Waterontharders
• Waterbedrijf Groningen: Folder over waterontharders (pdf)
• Radar (AVROTROS): Waterontharders: werken ze echt tegen kalkaanslag?
• Voedingscentrum: Voedingscentrum
• Voedingscentrum: Zout en natrium
• Voedingscentrum: Hoe maak ik de fles klaar?
• Test-Aankoop: Kalk in je leidingwater
• Overheid.nl: Drinkwaterbesluit
• Inspectie Leefomgeving en Transport: Brief over waterontharding in woninginstallaties, 13 december 2019
• Kassa (BNNVARA): Wat zijn waterontharders en wat heb je eraan?
• Kinetico: Premier Compact XP