Waterontharder test: wat Kassa, de Consumentenbond en TNO echt onderzochten

Wie zoekt op "waterontharder test kassa" of "waterontharder test consumentenbond", verwacht meestal een lijst met merken, cijfers en een winnaar. Die lijst bestaat in Nederland niet. Er zijn wel uitzendingen, artikelen en een paar metingen, en die zeggen allemaal iets anders dan je na een snelle zoektocht zou denken. Hieronder lees je per bron wat er echt onderzocht is, wanneer, hoe, en wat de uitkomst was. Daarna zie je hoe je zelf een testuitslag leest en wat je thuis kunt nameten.

Heeft de Consumentenbond waterontharders getest?

Nee, niet in de vorm van een vergelijkende producttest met merken, rapportcijfers en een Beste Koop. Het meest recente openbare stuk is het artikel "Zacht water, harde feiten" in de Consumentengids van oktober 2017. Dat is een uitleg in dertien vragen, geen labtest. De kernboodschap: zelf ontharden is pas nodig vanaf een hardheid van 20 °dH, en daar scharen de Consumentenbond en zijn Europese zusterorganisaties zich achter.

Wat er verder in dat artikel staat:

• Hardheid in Nederland: op de meeste plekken rond 8 °dH, met uitschieters van 2 tot 18 °dH (cijfers van de waterbedrijven, augustus 2017).
• Magneten en elektromagneten: die ontharden het water niet. Volgens het artikel werken ze in de praktijk niet goed, "zo blijkt uit een test van onze Duitse collega's".
• Ionenwisselaar en omgekeerde osmose: deze halen de hardheid wel uit het water, maar er is een risico op bacteriegroei. Goed onderhoud noemt de bond daarom heel belangrijk.
• Terugverdienen: volgens de bond valt het extra energieverbruik door verkalking mee en is verkalking zelden de reden dat apparaten vervangen worden. "Een waterontharder verdien je dus niet zomaar terug."
• Te zacht water: met verwijzing naar de Oostenrijkse zusterorganisatie Konsument kan water onder 4 °dH slechtere wasresultaten geven.

Het artikel is volledig te lezen als pdf die Vitens online heeft gezet; de link staat onderaan bij de bronnen van dit artikel. Zoek je op "beste waterontharder consumentenbond": de bond heeft geen model als beste aangewezen. Hoe je zelf een type en formaat kiest, lees je in hoe kies je de beste waterontharder voor jouw situatie.

Wat heeft Kassa over waterontharders uitgezonden?

Kassa (BNNVARA) heeft geen producttest van waterontharders gedaan. Er zijn twee inhoudelijke items: een artikel van 30 maart 2022 met een hoogleraar drinkwatervoorziening, en een uitzending van 1 april 2023 over één huishouden met bacteriën in het kraanwater na plaatsing van een ontharder.

30 maart 2022: "hoeveel nut heeft een waterontharder?"

Jan Peter van der Hoek, hoogleraar drinkwatervoorziening aan de TU Delft, zegt daarin dat je kraanwater niet zelf hoeft te ontharden, omdat drinkwaterbedrijven dat al doen. Over magneetontharders: daarvoor "is nog nooit een goed bewijs geleverd dat dit werkt". Over natrium: de gehaltes na een ionenwisselaar zijn volgens hem te laag om zout te proeven; dat begint pas rond een gram per liter. Wel waarschuwt hij voor bacteriologische verontreiniging bij filters.

1 april 2023: de uitzending over Harry

Bij een kijker werd een ionenwisselaar geplaatst. Een jaar later liet hij drie keer metingen doen door het lab van Vitens: bij een tappunt in de meterkast vóór de ontharder en bij de badkamer en keukenkraan erna. Na de ontharder lag het koloniegetal boven de 1.000 kolonievormende eenheden (kve) per milliliter. De norm in het Drinkwaterbesluit is 100 kve per milliliter bij 22 °C. Het water vóór de ontharder voldeed wel. De leverancier liet weten dat niet met zekerheid vast te stellen was dat de ontharder de oorzaak was, en bood aan het toestel terug te nemen. Kassa concludeert in het artikel dat een waterontharder "niet nodig, maar juist overbodig" is.

Dit is een meting bij één huishouden met één toestel: het zegt niets over alle merken, wel iets over stilstaand water en onderhoud. Zie ook waarom onderhoud van een waterontharder belangrijk is.

Wat zei Radar over magnetische waterontharders?

Radar (AVROTROS) besteedde op 4 maart 2024 aandacht aan magnetische waterontharders. Het openbare fragment van die uitzending noemt geen meetresultaten. In het bijbehorende artikel, oorspronkelijk uit 2021 en bijgewerkt op 4 maart 2024, zegt Roberta Hofman van onderzoeksinstituut KWR dat filter en ionenwisselaar wel calcium uit het water halen, maar dat ze dat van de magneet niet zeker weet: "Of deze ontharder dus echt goed werkt, kan überhaupt nog niet in het algemeen gezegd worden."

Wat is de TNO test waterontharders?

Sites die "de TNO test" noemen, bedoelen meestal TNO-rapport 2012 R10424, van 10 september 2012. TNO onderzocht in opdracht van Aquacombi, de leverancier van AquaCell, of een ionenwisselaar koperen leidingen aantast. Het is dus geen vergelijking van merken en geen test van magneten.

De opzet: twee rijen nieuwe koperen buisjes, één vóór en één na de ontharder, twaalf maanden lang met een vaste stroomcyclus. TNO woog de buisjes en mat de corrosiesnelheid ook elektrisch. De hardheid ging van 10,4 °dH vóór de ontharder naar 0,5 °dH erna bij de start, en daarna naar 0 °dH. Over de laatste maand was de corrosie vóór de ontharder 3,39 micrometer per jaar en erna 1,80 micrometer per jaar. De conclusie van TNO: de corrosiesnelheid na een goed werkende ontharder is lager dan zonder.

Twee kanttekeningen die je zelf kunt zien op het rapport: de opdrachtgever is de fabrikant, en het document draagt het stempel "vertrouwelijk" terwijl de leverancier het online heeft gezet. Over bacteriën, natrium, kosten of andere merken zegt het niets.

Ook Kiwa wordt vaak genoemd. Kiwa certificeert producten voor drinkwater; een Kiwa Water Mark is een certificaat, geen ranglijst. Vitens schrijft dat een waterontharder dat certificaat moet hebben.

Wat zeggen tests uit België en Duitsland?

De meest recente openbare testopstelling met gemeten kalkaanslag die wij vonden, komt van Test-Aankoop in België. In een dossier (bijgewerkt 18 september 2026) zetten ze twee identieke boilers op 60 °C: één met onbehandeld water, één met water uit een alternatief systeem. Daarna vergeleken ze de kalkaanslag.

Let op: de systemen met CO2, polyfosfaat of korrels verlagen de hardheid niet, ze voorkomen dat kalk neerslaat. Over zoutontharders schrijft Test-Aankoop dat die hun werking "al ruimschoots bewezen" hebben, maar ook dat bij 21 van 31 onderzochte huishoudens het water te sterk onthard was. Het natriumgehalte lag na ontharding gemiddeld op 131 mg per liter, tegen 25 mg ervoor.

In Duitsland publiceerde Stiftung Warentest op 16 december 2000 een test van fysische waterbehandelaars, zoals magnetische en elektronische apparaten. Volgens de openbare samenvatting werkten drie apparaten en kregen tien het oordeel "mangelhaft", oftewel onvoldoende. De merken staan in het betaalde deel, en de test is ruim 25 jaar oud.

Is een magnetische waterontharder onzin?

Wij vonden geen onafhankelijke test die laat zien dat een magneet of elektronisch apparaat kalkaanslag betrouwbaar voorkomt, en wel meerdere die het tegendeel vonden: Consumentenbond, Test-Aankoop en Stiftung Warentest. Ze halen ook geen calcium of magnesium uit het water. Meer over de verschillen tussen typen lees je in hoe werkt een waterontharder.

Wanneer heeft een waterontharder wel zin?

Samen zeggen de tests vooral dit: een ontharder op zout haalt de hardheid echt uit het water, een magneet niet. Test-Aankoop noemt de werking van zoutontharders "al ruimschoots bewezen" en TNO mat minder corrosie in koperen leiding na een goed werkende ontharder. Of het voor jou de moeite waard is, hangt af van hoe hard je water is en hoeveel last je hebt van kalk op kranen, douchewand, waterkoker en boiler. Bij zacht water heb je er weinig aan, bij hard water kan het wel lonen.

Kijk daarom eerst naar hoe hard het water in jouw gemeente is, lees welke nadelen een waterontharder heeft, en laat een toestel nooit verder ontharden dan 5,6 °dH. Goed onderhoud en een toestel dat regelmatig spoelt, verkleinen het risico op bacteriegroei dat Kassa liet zien.

Hoe lees je zelf een testuitslag?

Kijk bij elke "test" naar vijf dingen voordat je de conclusie overneemt. Vaak blijkt dan dat een uitslag over iets anders gaat dan de kop doet vermoeden.

1. Wie betaalde? Een onderzoek in opdracht van een fabrikant kan goed uitgevoerd zijn, maar de vraag is door de opdrachtgever gekozen.
2. Wat is er gemeten? Hardheid, kalkaanslag, corrosie of bacteriën zijn vier verschillende dingen. Een magneet verandert de hardheid niet, dus een hardheidsmeting zegt daar weinig over; kalkaanslag in een boiler wel.
3. Hoeveel toestellen of huishoudens? Eén huishouden is een signaal, geen statistiek.
4. Lab of praktijk? Een opstelling met vaste stroomcyclus is iets anders dan een gezin met wisselend verbruik en vakantieweken.
5. Lees je de bron of een samenvatting? Veel sites die "de Consumentenbond-test" noemen, linken niet naar de Consumentenbond. Zoek het origineel.

Hoe controleer je zelf of je waterontharder werkt?

Meet de hardheid vóór en na de ontharder. Bij een ontharder op zout hoort het verschil direct zichtbaar te zijn; blijft de hardheid na het toestel gelijk, dan werkt hij niet goed of staat hij verkeerd ingesteld.

1. Zoek de hardheid op die je drinkwaterbedrijf levert, bijvoorbeeld via de waterhardheid per gemeente.
2. Meet vóór de ontharder, bij een tappunt in de meterkast of met de ontharder op bypass.
3. Meet daarna aan de koude kraan in de keuken, met dezelfde teststrip of druppeltest. Hoe je dat doet, staat in hoe meet je de hardheid van water.
4. Vergelijk met de ingestelde waarde. Het Drinkwaterbesluit vraagt bij ontharding een hardheid boven 1 mmol per liter, dat is ongeveer 5,6 °dH. Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport blijft de eigenaar van de woning daar zelf verantwoordelijk voor.
5. Herhaal de meting na een paar maanden. Een uitslag die langzaam oploopt, wijst vaak op zout dat op is of een zoutbrug in het zoutvat.

Bij een magnetisch of elektronisch apparaat verandert de gemeten hardheid niet. Daar kun je alleen kalkaanslag over maanden vergelijken, wat thuis lastig eerlijk te doen is.

Twijfel je of een toestel bij jou goed is ingesteld, dan kan Kevin dat als installateur nalopen.

Bronnen

• Consumentenbond, via Vitens: Consumentengids oktober 2017: Zacht water, harde feiten (pdf)
• Kassa (BNNVARA): Kalkaanslag in huis: hoeveel nut heeft een waterontharder?
• Kassa (BNNVARA): Wat zijn waterontharders en wat heb je eraan?
• Radar (AVROTROS): Fragment: Werken magnetische waterontharders?
• Radar (AVROTROS): Waterontharders: werken ze echt tegen kalkaanslag?
• Vitens: Waterontharders
• Test-Aankoop: Kalk in je leidingwater
• Test-Aankoop: Waterontharders: doeltreffende alternatieven voor zout
• Stiftung Warentest: Physikalische Wasserbehandler: Ein Schlag ins Wasser
• Overheid.nl: Drinkwaterbesluit
• Inspectie Leefomgeving en Transport: Brief over waterontharding in woninginstallaties, 13 december 2019